EN ↔ ҚАЗ · 180 термин
Техникалық қазақ тілі әлі де қалыптасу үстінде. Бұл — сайттың жасаған таңдауы, оның себебі және неден аулақ болу керегі. Қазақша оқытсаң немесе жазсаң, алып қолдан әрі келіспесең айт.
01 Мұнда қазақша қалай жазамыз
Үйренуші теретін немесе экраннан көретін сөздер сол күйінде қалады: git, prompt, agent, API, deploy, token, repo, frontend, backend, MCP, Claude Code. Қазақ тілінде әбден орныққан сөздер кириллицамен жазылады: агент, токен, модель, сервер, код, файл, промпт, репозиторий, коммит. Қалғанының бәріне нақты қазақ сөзі алынады: қолданба (app), тармақ (branch), біріктіру (merge), дерекқор (database), сілтеме (link), құпиясөз (password).
Жалғау дефис арқылы жалғанады: апостроф та, бос орын да қойылмайды — GitHub-қа, git-те, Claude Code-ты, API-ге, LLM-ді, Vercel-ге. Жалғаудың түрі жазылуына емес, айтылуына қарай таңдалады: Claude [клод] деп оқылады, сондықтан жуан әрі қатаң түрі жалғанады — Claude-қа, Claude-та. Оқылуы күмәнді болса (Gemini, production, CLI, IDE, README), жалғауды мүлде қоспай, артынан қазақша анықтауыш сөз қой: CLI құралында, production ортасына, README файлын.
Кириллицамен жазылып тұрған сөзге дефис қойылмайды: промптты, токендер, серверге, репозиторийде, агентпен, модельдің. Дефис — тек латын әрпімен жазылған сөз бен қысқарған сөзге арналған. Қазақ тілінде бұл жерде апостроф та қолданылмайды: API-ге деп жазылады.
Пәрмен әріпме-әріп теріледі, сондықтан оған қазақша жалғау жалғанбайды. Оның орнына артынан анықтауыш сөз қой: «npm install пәрменін орында» деп жаз, «npm install-ды орында» деп жазба; «CLAUDE.md файлын аш» деп жаз, «CLAUDE.md-ны аш» деп жазба. Бұл ереже файл атауына, жалаушаларға және код түрінде көрсетілген кез келген үзіндіге қатысты.
Үйренушіге арналған мәтін, кеңес және тест жауабы «сен» түрінде жазылады: «Промптты нақтырақ жаз», «Жарайсың!». Түйме мен мәзір атаулары бейтарап тұйық етістікпен беріледі, сонда интерфейстің өзі ешқандай мәнер таңдамайды: «Бастау», «Сақтау», «Кодты көшіру». Қате хабарларында екінші жақ та, леп белгісі де болмайды: «Жүктеу мүмкін болмады» — «Сен жүктей алмадың» емес. ЖИ-ге жазылатын промпт та «сен» түріндегі бұйрық райда, өйткені үйренуші күні бойы дәл сол мәнерде жазады.
Күн жылдан басталады: «2026 ж. 22 қыркүйек»; қысқа түрі — 22.09.2026. Ай мен апта күндері кіші әріппен жазылады. Уақыт 24 сағаттық (19:00), аралығы бос орынсыз сызықшамен беріледі (19:00–21:00). Ондық бөлшекте үтір (3,5), мыңдықтар ажыратылмайтын бос орынмен бөлінеді (1 500), ақша да солай (5 000 ₸). Пайыз бос орынсыз жазылады — 80%, жалғауы дефиспен — «80%-ы». Сан алдында тұрса, зат есім көпше тұлғада болмайды: «5 сабақ», «3 коммит», ешқашан «5 сабақтар» емес. Цифрмен жазылған реттік санға дефис қойылады: «1-қадам», «3-модуль». Нұсқа «2.3 нұсқасы» деп жазылады.
«Қосымша» емес — қолданба, «скачать ету» емес — жүктеп алу, «настройкалар» емес — параметрлер, «пароль» емес — құпиясөз, «ссылка» емес — сілтеме, «кнопка» емес — түйме, «папка» емес — қалта, «юзер» емес — пайдаланушы, «разработчик» емес — әзірлеуші, «версия» емес — нұсқа, «мәліметтер базасы» емес — дерекқор. Ағылшын түбіріне орысша етістік жалғауын жапсырма: «закоммитить», «запушить», «пофиксить», «задеплоить» дегеннің орнына «commit жасау», «push жасау», «түзету», «deploy жасау» деп жаз. «Бэкенд», «фронтэнд», «деплой», «вайб-кодинг» деп те жазылмайды: backend, frontend, deploy, vibe coding латынша қалады.
Термин бетте бірінші рет кездескенде қазақша түрін беріп, жақша ішінде ағылшыншасын жаз: «Тармақ (branch) — кодтың жеке көшірмесі…». Одан әрі қайсысы қысқа әрі түсінікті, соны қолдана бер: «тармақ» немесе «branch». Бұл ереже әр бетке бөлек қолданылады, өйткені адам іздеуден бірден бір сабаққа түсуі мүмкін.
02 Терминдер
Ондай термин жоқ. Сөздің бір бөлігін жазып көр.
Vibe coding — не керегін қарапайым тілмен айтып, кодты ЖИ-ге жаздыру, сосын шыққан нәтижені қарап шығу.
Бірінші қолданбаңды vibe coding-пен жаса, бірақ кодты сосын өзің оқып шық.
Жасанды интеллект — бұрын адамның ойлауын қажет еткен жұмысты компьютерге істететін технология.
ЖИ-мен жұмыс істеу — бүгін әр жасаушыға керек дағды, бөлек мамандық емес.
Үлкен тілдік модель — орасан көп мәтінмен оқытылып, келесі бөлікті болжауды үйренген, содан жауап пен код жаза алатын бағдарлама.
LLM-ді дерекқор деп ойлама: ол жауапты іздеп таппайды, жаңадан жазады.
Модель — сұрауыңа жауап беретін нақты бір оқытылған ЖИ бағдарламасы; әрқайсысының күші, жылдамдығы мен бағасы әртүрлі.
Қарапайым тапсырмаға арзан модельді, қиын жұмысқа күшті модельді таңда.
Токен — модель шын мәнінде оқитын және жазатын ең кіші бөлшек: сөз, сөздің бөлігі немесе тыныс белгісі.
Бәрі токенмен саналады: баға да, шектеу де, контекст терезесі де.
Токенизатор — мәтінді токендерге бөлетін бөлік; әр модель тұқымдасының өз токенизаторы бар.
Токен салығы — токенизатор нашар бөлетін тілде жазғаның үшін төленетін артық ақы: сол бір мағына қазақша ағылшыншадан шамамен 2–4 есе көп токен алады.
Промпт пен CLAUDE.md файлын ағылшынша жаз, қазақшаны пайдаланушы оқитын мәтінге қалдыр.
Контекст терезесі — модельдің бір мезетте көре алатын бүкіл мәтіні: нұсқауың, әңгіме, оқыған файлдары және өз жауабы.
Контекст терезесінен тыс қалған нәрсе модель үшін мүлде жоқ.
Контекст — модель жауап жазып тұрған сәтте алдында тұрған барлық ақпарат.
Контексттің тозуы — кіріс мәтін ұзарған сайын жауаптың сенімсіздене беруі, тіпті оңай сұрақта да.
Терезенің үлкендігі контексттің тозуын жоймайды: жаңа тапсырмаға жаңа сеанс аш.
Температура — келесі токенді таңдағандағы кездейсоқтық деңгейі: төмен болса — нәтиже тұрақты, жоғары болса — әртүрлі.
Кодқа температураны төмен қой, идея ойлап табуға жоғары көтер.
Галлюцинация — сенімді естілгенімен, ойдан шығарылған жауап: жоқ функция, жалған сілтеме, қате баға.
Модель берген сілтемені ашып көрмей сенбе — галлюцинация болуы мүмкін.
Оқыту — модельге орасан көп мәтінді көрсетіп, ішіндегі миллиардтаған санды бірте-бірте бапқа келтіру процесі.
Қосымша оқыту — дайын модельді өз мысалдарыңмен әрі қарай оқытып, бір нақты іске бейімдеу.
Факт қосу үшін қосымша оқытуды емес, RAG тәсілін қолдан.
Деректер жиынтығы — модельді оқытуға немесе тексеруге жиналған мысалдар жинағы.
Параметрлер — оқыту кезінде бапталатын модельдің ішкі сандары; модельдің көлемі солардың санымен өлшенеді.
Салмақтар — модель сақтайтын, оқыту нәтижесінде шыққан сандар; оның бар «білімі» соның ішінде.
Нейрондық желі — қабат-қабат жалғанған қарапайым есептеулерден тұратын, дайын ережемен емес, мысалдармен үйренетін құрылым.
Машиналық оқыту — ережені қолмен жазбай, компьютерге мысалдардан заңдылық таптыру тәсілі.
Терең оқыту — көп қабатты нейрондық желіні қолданатын машиналық оқыту түрі; қазіргі ЖИ осының арқасында шықты.
Эмбеддинг — мәтінді сандар тізбегіне айналдыру; мағынасы ұқсас мәтіндердің сандары да бір-біріне жақын болады.
Эмбеддинг арқылы іздеу дәл сол сөзді емес, сол мағынаны табады.
RAG — сұраққа жауап берер алдында өз құжаттарыңнан керек үзіндіні тауып, промптқа қосу тәсілі.
RAG тәсілімен модель сенің құжаттарыңа сүйеніп жауап береді әрі дереккөзін көрсете алады.
Инференс — оқытылған модельдің нақты сұрауға жауап шығарып тұрған сәті; ақы да сол үшін төленеді.
Пайымдайтын модель — жауап берер алдында есепті ойша шешіп шығатын модель: дәлірек, бірақ баяу әрі қымбат.
Қиын қатені пайымдайтын модельге бер, атын өзгерту сияқты ұсақ істі жылдамына бер.
Кеңейтілген ойлану режимі — модельге жауап жазар алдында ойлануға көбірек токен жұмсауға рұқсат беретін баптау.
Мультимодальды — мәтінмен қатар сурет, дыбыс немесе бейнені де түсінетін деген сөз.
Мультимодальды модельге дизайн скриншотын көрсетіп, сол бойынша бет жасауды сұра.
Бенчмарк — модельдерді өзара салыстыруға арналған тұрақты тапсырмалар жиыны.
Бенчмарк ұпайы — бағдар ғана, сенің тапсырмаңа берілген уәде емес.
Генеративті ЖИ — дайын жауаптың ішінен таңдамай, жаңа мәтін, код, сурет немесе дыбыс жасап шығаратын ЖИ.
Ашық салмақты модель — салмақтарын кез келген адам жүктеп алып, өз машинасында іске қоса алатын модель.
Жергілікті LLM — интернетсіз, өз ноутбугыңда істейтін модель: тегін әрі құпия, бірақ бұлттағы күшті модельдерден әлсіз.
Ollama арқылы жергілікті модельді іске қоссаң, промптарың компьютерден шықпайды.
Квантизация — модельдің сандарын дәлдігі төмен түрде сақтап, оны кішірейту; сонда ол қарапайым компьютерге сыяды.
4 биттік модель әр миллиард параметрге шамамен 0,6–0,7 ГБ жад сұрайды.
Табиғи тілді өңдеу — компьютерге адам тілін оқуды және жазуды үйрететін сала.
Чат-бот — сұрақ-жауап түрінде сөйлесетін бағдарлама.
Сұрау шегі — белгілі бір уақыт ішінде жіберуге болатын сұраулардың ең көп саны.
ЖИ-агент — цикл ішінде істейтін модель: мақсатты алады, құралдарды өзі шақырады, нәтижені көреді де, қайта әрекет етеді.
Агент файлды оқиды, өзгертеді, тестті жүргізеді, қатені көреді де, түзетеді.
Агент циклі — мақсатты қарау, әрекет таңдау, нәтижені көру және қайталау; жұмыс біткенше немесе саған жүгінгенше жалғасады.
Циклдің күші — кері байланыста: агент болжамай, нақты нәтижені көріп отырады.
Агенттік кодтау — кодтың көбін өзің теріп жазбай, агентке тапсырып, оның жұмысын бағыттап отыру.
Агенттік инженерия — vibe coding-тің кәсіби түрі: кодты агент жазады, бірақ тест, тексеру және git орнында қалады.
Vibe coding-тен агенттік инженерияға өту бір тест жазудан басталады.
Құрал қолдану — модельге әрекет етуге мүмкіндік беру: файл оқу, пәрмен жүргізу, API шақыру.
Құралы болмаса, модель тек мәтін жаза алады.
Құрал шақыру — модельдің «мына файлды оқы» деген нақты сұрауы; оны сенің бағдарламаң орындап, нәтижесін қайтарады.
MCP — сыртқы құралдар мен деректерді ЖИ қолданбаларына қосудың ашық стандарты; бір сервер бірнеше құралда бірдей істейді.
MCP — ЖИ үшін USB-C іспетті: әр жұпқа бөлек сым емес, бір ортақ қосқыш.
MCP сервері — бір жүйенің құралдары мен деректерін ашып беретін шағын бағдарлама: GitHub, Figma немесе дерекқор.
Тек сенетін көзден алынған MCP серверін орнат: құрал сипаттамасы да сенімсіз кіріс деп саналады.
Субагент — негізгі агент шақыратын көмекші агент: өз контекст терезесінде жұмыс істеп, қысқа қорытынды қайтарады.
Ұзақ іздеуді субагентке тапсыр, сонда негізгі терезең таза қалады.
Skill — бір істі қалай дұрыс атқару керегі жазылған қалта; агент оны сол іс кезіккенде ғана ашады.
Skill-ді қолдану бәрін CLAUDE.md файлына тығудан артық: ол контекстке керек кезде ғана кіреді.
Hook — агент жұмысының белгілі бір сәтінде автоматты түрде іске қосылатын сенің скриптің: мысалы, әр өзгерістен кейін линтер жүргізу.
Ешқашан бұзылмауға тиіс ережені CLAUDE.md файлына емес, hook-қа жаз.
CLAUDE.md — әр сеанстың басында жүктелетін жоба жады: агент өзі болжай алмайтын пәрмендер, ережелер мен ерекшеліктер.
CLAUDE.md файлын 200 жолдан қысқа ұста: әр жол әр сеанста контекст жейді.
AGENTS.md — CLAUDE.md-мен мақсаты бір, бірақ түрлі құралдар оқитын ортақ пішімдегі файл.
Бір AGENTS.md файлын түрлі құралдар оқиды: Claude Code, Codex, Cursor.
Жоспарлау режимі — агент файлдарды оқиды, бірақ кодқа тимейді: алдымен не істейтінін жазып береді.
2000 жолдық diff-ті емес, 200 жолдық жоспарды оқы.
Рұқсат режимі — агенттің қай әрекетті сенен сұрамай істей алатынын белгілейтін баптау.
Авто режим — әр әрекетті сенен сұраудың орнына, оларды бөлек тексеруші модель қарап отыратын режим.
Авто режим — қауіпсіздік белдігі, оқшауланған орта емес.
Сеанс — агентпен бір отырыста жүргізілген әңгіме; ол аяқталғанда контексті де жоғалады.
Екі рет түзетуге тырысып болмаса, сеансты тазалап, бірінші промптты жақсырақ жаз.
Жад — агент сеанстар арасында сақтап қалатын жазбалары мен файлдары, өйткені әңгіменің өзі сақталмайды.
Қысу — ұзарып кеткен әңгімені қысқа түйінге айналдырып, жұмысты таза терезеде жалғастыру.
Байланысы жоқ тапсырмаға көшсең, қысудан гөрі тазалаған жөн, оның үстіне ол тегін.
Контекст инженериясы — модельге әр қадамда дәл қажет мәтінді ғана беріп отыру шеберлігі.
Контекст инженериясы — агенттер цикл ішінде істей бастағанда промпт жазу шеберлігінің жалғасы.
Бақылау нүктесі — құралдың өзгеріс жасар алдында файлдардың күйін сақтап қоюы; соған қайтып оралуға болады.
Бақылау нүктесі — жергілікті қайтару, ал git — тұрақты қайтару.
Worktree — бір репозиторийдің тарихын бөлісетін, бөлек қалтадағы бөлек тармақ; сондықтан қатар жүрген сеанстар бір-біріне тимейді.
Қатар істейтін агенттердің әрқайсысына бөлек worktree бер, сонда бір файлды таласпайды.
Көпагенттік жүйе — бір тапсырманы өзара бөлісіп орындайтын бірнеше агент.
Ол әдетте токенді 3–10 есе көп жейді, сондықтан алдымен бір агентпен көр.
Жетекші агент — жұмысты бөліп, бөліктерін орындаушы агенттерге таратып, нәтижелерін жинайтын агент.
Бағалаушы агент — жұмысты өзі жасамай, тек дайын нәтижені келісілген шарттарға сай ма деп тексеретін агент.
Жасаушы мен тексерушіні бөлек қой: агент өз жұмысын тым жомарт бағалайды.
Eval — агенттің өзіне және сенің нұсқауларыңа арналған тест жиынтығы: әр өзгерістен кейін қайта жүргізілетін нақты тапсырмалар.
Ең қарапайым түрі: бір кездері дұрыс шықпаған 10–20 тапсырманы сақтап қойып, қайта жүргізіп көру.
Тексеру циклі — агенттің өзі оқи алатын «өтті» не «өтпеді» белгісін беретін кез келген нәрсе: тест, build немесе скриншот.
Тексере алмайтын нәрсені шығарма.
Қорғаныс шектері — агентті асып кетуден сақтайтын шектеулер: рұқсаттар, тесттер, тиюге болмайтын қалталар.
Адам бақылауы — маңызды әрекет орындалмай тұрып, оны адамның көріп, растап отыруы.
Harness — ұзақ істейтін агентті ұстап тұратын қоршау: не істелгенін жазатын файл, мүмкіндіктер тізімі және әр сеанстың тұрақты тәртібі.
Ralph циклі — бір промптты агентке қайта-қайта беретін қарапайым цикл; әр қайталауда контекст жаңадан басталады.
Цикл қосар алдында қайталау санын міндетті түрде шектеп қой.
«/» пәрмені — агенттің ішінде «/» таңбасынан басталатын дайын әрекет.
Бұлттық агент — сенің ноутбугыңда емес, бұлттағы машинада істейтін агент; оны браузерден немесе телефоннан бақылайсың.
Агенттер тобы — ортақ тапсырмалар тізімі бар, бір-біріне хабар жаза алатын жетекші агент пен оның командасы.
Агенттер тобын қоссаң, әр файлдың иесі біреу ғана болсын.
Спецификацияға негізделген әзірлеу — алдымен не және не үшін екенін, сосын қалай екенін, сосын тапсырмалар тізімін жазып, содан кейін ғана агентке код жаздыру.
Headless режимі — агентті сұхбаттасу экранынсыз, бір пәрменмен іске қосу; скрипт пен автоматтандыруға осы керек.
Токен бюджеті — бір тапсырмаға жұмсауға дайын токен мөлшерің; өз бетінше жүретін жұмысты бастар алдында оны белгілеп ал.
Модельді таңдап бағыттау — әр жұмысты өзіне лайық модельге жіберу: қарапайым қадамға арзанын, құрылым ойлауға күштісін.
Промпт — модельге беретін нұсқауың: ол неғұрлым нақты болса, нәтиже соғұрлым дұрыс шығады.
Промптты нақты жаз: қай файл, қандай нәтиже, оны қалай тексеру керек.
Жүйелік промпт — әр сұраудың алдында тұратын тұрақты нұсқау: агенттің ережесі мен сөйлеу мәнерін белгілейді.
Промпт жазу шеберлігі — модельден дұрыс әрі қайталанатын нәтиже шығатындай нұсқау құрастыру.
Нұсқау — модельге не істеу керегін бұйрық райда айтатын бір анық сөйлем.
Осы функцияға тест жаз. Қатенің себебін түсіндір.
Промпт үлгісі — бос орындарын толтырып, қайта-қайта қолдана беретін дайын промпт.
Үлгі мысал — промпттың ішіне қосылатын, дұрыс орындалған 1–3 мысал; модель солардың пішінін қайталайды.
Спецификация — не жасалатынын, ауқымнан не тыс қалатынын және «дайын» дегеннің нені білдіретінін жазған қысқа құжат.
Спецификацияны жазып алған соң, жаңа сеанс ашып, соның бойынша кодтат.
PRD — өнім кім үшін, не үшін жасалатынын және нені істеуге тиіс екенін жинақтаған құжат.
Жоспар — агент кодқа тиер алдында жазатын қадамдар тізімі; мақұлдамай тұрып оқып шық.
Жоспардағы бір қате жол кодтағы жүз қате жолға айналады.
Қабылдау шарттары — тапсырманың бітуін дәлелдейтін нақты, тексеруге келетін тармақтар.
Ауқым — тапсырмаға не кіреді, не кірмейді; оны жазбасаң, агент ешкім сұрамаған нәрсені қосып жібереді.
Тапсырманы ғана емес, ауқымнан тыс қалатынын да жазып қой.
Дәлел — «жасалды» деген сөз емес, нақты көрсетілген тест нәтижесі, пәрмен шығысы немесе скриншот.
Агенттен дәлел сұра: тесттің шығысын көрсетсін.
Итерация — нәтижені көріп, промптты түзеп, қайта жүргізу; бірінші реттен дұрыс шықпағаны қалыпты жағдай.
Нәтиже — модельдің қайтарғаны: мәтін, код немесе құрал шақыру.
Терминал — тінтуірмен шертпей, пәрмен теріп компьютерге тапсырма беретін мәтіндік терезе.
Кодтайтын агенттер терминал арқылы жұмыс істейді, сондықтан бұл терезенің маңызы артты.
Пәрмен жолы — терминалдағы сен теретін және компьютер пәрменді күтіп тұратын жол.
Пәрмен — Enter пернесін басқанда компьютер орындайтын бір жол мәтін.
npm install пәрменін орында. (Пәрменнің өзіне жалғау жалғанбайды.)
CLI — өз терезесі жоқ, толығымен терминалдан басқарылатын бағдарлама.
Claude Code — CLI құралы, оны терминалдан іске қосасың.
Shell — терілген пәрменді оқып, орындататын бағдарлама; bash пен zsh — соның түрлері.
Іске қосу — бағдарламаны жұмысын бастайтындай етіп жүргізу.
Орнату — бағдарламаны немесе кітапхананы компьютерге қойып, қолдануға дайындау.
Файл — аты бар, сақталған ақпарат бөлігі: мәтін, сурет немесе код.
Қалта — ішіне файлдар мен басқа қалталар жиналатын орын.
Файл жолы — файлдың компьютердегі дәл мекенжайы: қай қалтада, қандай атпен жатқаны.
Кеңейтім — файл атындағы нүктеден кейінгі бөлік; файлдың қандай түрде екенін көрсетеді.
Код редакторы — код жазуға арналған бағдарлама: синтаксисті түстеп көрсетеді, айқын қателерді байқатады.
IDE — редактор, терминал және жөндеуші бір терезеге жиналған бағдарлама.
VS Code — IDE редакторы, кодтайтын агенттер оның ішінде де істейді.
Бастапқы код — бағдарламаның адам оқи алатын, жазылып тұрған мәтіні.
Бағдарламалау — компьютерге не істеу керегін қадаммен, екіұшты жерсіз түсіндіру.
Әзірлеуші — бағдарлама жасайтын адам; агенттер заманында оның жұмысы теруден гөрі бағыттауға және тексеруге ауысты.
Бағдарламалау тілі — бағдарлама жазылатын тіл, мысалы Python немесе JavaScript.
Бұл скриптті Python тілінде жаз.
Синтаксис — тілдің жазу ережелері: үтір, жақша, бос орын қай жерде тұратыны.
Синтаксис қатесі — жазу ережесі бұзылғандықтан бағдарлама іске қосылмайды; көбіне бір жақшаның жетіспеуінен болады.
Айнымалы — ішіне мән салып қоятын, кейін сол атпен шақыратын аты бар орын.
Тұрақты — бағдарлама жүріп тұрғанда мәні өзгермейтін, аты бар шама.
Функция — кіріс алып, бір істі атқарып, нәтиже қайтаратын, аты бар код бөлігі.
Класс — біртектес объектілер жасауға арналған үлгі.
Объект — деректері мен әрекеттері бір жерге жиналған нақты дана.
Дерек типі — мәннің қандай түрде екені: мәтін, сан, иә-жоқ мәні, тізім.
Жол (string) — кодтың ішіндегі мәтін мәні, тырнақшаға алынып жазылады.
Логикалық мән — тек «ақиқат» немесе «жалған» бола алатын мән.
Массив — бір атпен сақталатын, реті бар мәндер жиыны; әрқайсысына орны бойынша жетесің.
Тізім — қатар тұрған бірнеше мән; оған жаңасын қосуға және бірінен соң бірін аралап шығуға болады.
Цикл — шарт тоқтатқанша бір әрекетті қайта-қайта орындайтын код.
Шарт — кодтың қай тармағы орындалатынын шешетін тексеру.
Ерекше жағдай — бағдарлама үнсіз жалғаспай, хабарлап тоқтайтын күтпеген жағдай.
Қате (bug) — бағдарлама істеп тұр, бірақ сен ойлағаннан басқаша жұмыс істейді.
Жөндеу — бағдарламаның неге дұрыс істемей тұрғанын тауып, себебін түзету.
Қатенің мәтінін толық көшіріп, агентке бер — түзетудің ең жылдам жолы осы.
Үзу нүктесі — бағдарлама тоқтап, мәндерді қарап шығуға мүмкіндік беретін белгіленген жол.
Стек ізі — қате шыққанда басылып шығатын тізім: қай функция қайдан шақырылғанын көрсетеді.
Консоль — бағдарлама хабарларын басып шығаратын және оған пәрмен теруге болатын орын.
Журнал — бағдарлама жұмыс істеп тұрғанда жазып отыратын, уақыты көрсетілген хабарлар.
Жұмыс ортасында бірдеңе бұзылса, алдымен журналды оқы.
Тест — кодыңды іске қосып, күткен нәтиже шыққанын тексеретін шағын бағдарлама.
Агент үшін тест — жұмыстың бітуін көрсететін объективті белгі.
Модульдік тест — кодтың бір ғана шағын бөлігін бөлек тексеретін тест.
TDD — алдымен құлайтын тест жазу, оның құлағанын көру, сосын соны өткізуге жететін кодты жазу.
Құлағанын көрмеген тест ештеңені дәлелдемейді: ол басқа себеппен өтіп тұрған болуы мүмкін.
Регрессиялық тест — жаңа өзгеріс бұрын істеп тұрған нәрсені үнсіз бұзып кеткен сәтті ұстайтын тест.
Рефакторинг — бағдарламаның мінезін өзгертпей, кодтың өзін ретке келтіру.
Линтер — кодты іске қоспай-ақ, жазу стилі мен күмәнді жерлерін тексеретін құрал.
Кітапхана — біреу жазып қойған дайын код; оны өзің жазудың орнына қолданасың.
Фреймворк — жобаның қаңқасын белгілеп беретін дайын құрылым; сен тек бөліктерін толтырасың.
Пакет — бір пәрменмен орнатуға болатындай оралған кітапхана.
Пакет менеджері — жобаңа керек кітапханаларды, олардың өз тәуелділіктерін де қоса, үйлесімді нұсқада жүктеп әкелетін құрал.
Репозиторийді клондап алған соң, npm install пәрменін орында.
Тәуелділік — жобаң онсыз істемейтін, біреу жазған код.
Модуль — жұмыстың нақты бір бөлігін атқаратын код файлы немесе қалтасы.
Импорттау — басқа файлдағы немесе кітапханадағы кодты осы файлға әкелу.
Түсініктеме — кодтың ішіндегі, адамға арналған жазба; компьютер оны елемей өтеді.
Құжаттама — құралды немесе кітапхананы қалай қолдану керегін жазып қойған мәтін.
Скрипт — бір істі басынан аяғына дейін атқаратын, әдетте терминалдан жүргізілетін қысқа бағдарлама.
Компиляциялау — бастапқы кодты машина орындай алатын түрге айналдыру.
Алгоритм — нәтижеге жеткізетін нақты қадамдар тізбегі.
Нұсқа — бағдарламаның нөмірленген нақты күйі, мысалы 2.3 нұсқасы.
Шығарылым — пайдаланушыларға берілген нұсқа; қасында не өзгергені жазылады.
Параметрлер — бағдарламаны өзіңе ыңғайлы етіп өзгертуге болатын мәндер.
Әдепкі — сен өзің таңдамағанда бағдарлама қолданатын мән.
Пернелер тіркесімі — мәзірден іздегеннен жылдам әрекет жасататын перне жиынтығы.
Аралық сақтағыш — көшірген нәрсең қойылғанша тұратын көзге көрінбейтін орын.
Скриншот — экрандағы көріністің суреті; агентке дәлел ретінде беруге ыңғайлы.
Өнімділік — бағдарламаның қаншалықты жылдам істейтіні және қанша жад жейтіні.
Git — жобаңның әр күйін сақтап отыратын жүйе: не өзгергенін көресің, кез келген бұрынғы күйге қайта аласың.
git-ті ойындағы сақтау нүктесі деп ойла: қиын жерге кірер алдында сақтап аласың.
Нұсқаларды басқару — жобаның бүкіл тарихын сақтау, сонда ештеңе біржола жоғалмайды.
Репозиторий — жобаның қалтасы мен оның бүкіл git тарихы бірге.
GitHub-тағы репозиторийлерің — адамдар шынымен қарайтын портфолио.
Клондау — репозиторийді тарихымен қоса өз компьютеріңе көшіріп алу.
Commit — git-те сақталған бір күй: файлдардың дәл сол сәттегі түрі және не өзгергенін түсіндіретін қысқа хабар.
Әр үлкен сұрауды бермей тұрып commit жаса, сонда әрқашан кері қайта аласың.
Commit хабары — өзгерістің неге жасалғанын түсіндіретін бір жол; оны жарты жылдан кейін оқитын адам үшін жазасың.
Тармақ — бір репозиторийдің ішіндегі параллель жұмыс жолы: тұрақты кодқа тимей, идеяңды сынап көресің.
Жаңа тармақ ашып ал, сонда негізгі код бүлінбейді.
Негізгі тармақ — тұрақты деп саналатын нұсқа тұратын тармақ, әдетте main деп аталады.
Біріктіру — бір тармақтағы жұмысты екінші тармаққа қайта қосу.
Біріктіру қайшылығы — екі тармақта бір жол екі түрлі өзгергенде git қайсысын қалдыруды сенен сұрайды.
Pull request — бір тармақты екіншісіне біріктіруге берілетін ұсыныс: қай жол өзгергені көрініп тұрады, пікір жазуға болады.
Өзің оқып шықпаған кодқа PR ашпа.
Push — жергілікті commit-теріңді серверде тұрған репозиторийге жіберу.
Өзгерістерді сақтаған соң commit жасап, GitHub-қа push жаса.
Pull — серверден басқалардың commit-терін өз көшірмеңе түсіріп алу.
Fetch — серверден жаңалықты жүктеп алу, бірақ өз файлдарыңды әзірге өзгертпеу.
Fork — біреудің репозиторийінің өзіңе тиесілі көшірмесі; оны еркін өзгерте аласың.
Diff — екі күйдің арасындағы айырма: қай жол қосылды, қай жол өшірілді.
Тарих — бүкіл commit-тердің тізбегі: кім, қашан, нені, не үшін өзгертті.
Қайтару — бұрынғы бір өзгерісті болдырмау, бірақ айналасындағы тарихты өшірмеу.
Stash — аяқталмаған өзгерістерді сәтке ысырып қойып, басқа іске көшу.
Тег — бір commit-ке бекітілген атау; әдетте шығарылған нұсқаны белгілеу үшін қойылады.
Қашықтағы репозиторий — серверде тұратын, бәрі өзара үйлестіретін көшірме.
.gitignore — git-ке қай файлдарды тарихқа сақтамау керегін айтатын тізім.
.env файлын .gitignore тізіміне қосуды ұмытпа.
README — репозиторийдің бірінші беті: бұл не, қалай іске қосылады, қалай көмектесуге болады.
GitHub — репозиторийлерді интернетте сақтайтын және бірге жұмыс істеуге мүмкіндік беретін платформа.
GitHub-тағы репозиторийіңді досыңа бір сілтемемен көрсете аласың.
Issue — репозиторийде жазылып қойған тапсырма немесе қате; оны кез келген адам талқылай алады.
Ашық бастапқы код — лицензия шеңберінде кез келген адам оқи, қолдана және жақсарта алатын код.
Лицензия — кодыңмен басқалардың не істеуге құқылы екенін айтатын файл.
Кодты тексеру — жазылған кодты біріктірер алдында біреудің оқып шығып, кемшілігін айтуы.
Кодты тексеруге жаңа сеанс аш: жаңа контекст өзі жаңа жазған кодқа бауыр басып қалмайды.
Үлес қосушы — жобаға еңбегі сіңген кез келген адам: код, құжаттама немесе аударма арқылы.
Бірлесіп жұмыс істеу — бірнеше адамның бір жобаны бір-бірінің жұмысын бұзбай жасауы.